Banner

Hoofdmenu


Warning: Parameter 1 to modMainMenuHelper::buildXML() expected to be a reference, value given in /usr/home/lsw_data_ws_dro/kooistra/www.damwaldnet.nl/www/joomla/libraries/joomla/cache/handler/callback.php on line 99

Login Formulier

Jacob Klok PDF Afdrukken E-mail

Meester Jacob Klok was in Akkerwoude, de Dokkumer Wâlden en de provincie Fryslân betrokken bij tal van verenigingen en instellingen, o.a.: Volksonderwijs (later voorzitter van de kring Friesland), de geheelonthouding, de SDAP- en later de PvdA-afdeling, de Vereniging voor Ziekenhuisverpleging, de gymnastiekvereniging Nut en Nocht, de landarbeidersbond, de Bestuurdersbond Dantumadeel, de Bond voor Staatspensionering, de Vredesbeweging, de stichting Eigen Gebouw. Hij genoot door zijn activiteiten en zijn optreden in Akkerwoude en verre omstreken in brede kring een groot vertrouwen. Vanaf 1935 had hij voor de SDAP zitting in de Provinciale Staten van Fryslân en na de Tweede Wereldoorlog voor de PvdA, die hij in Fryslân had helpen oprichten. Hij werd toen voorzitter van het gewest Fryslân van de PvdA en later ook fractievoorzitter en lijsttrekker voor de regio Dokkum.
In de oorlog speelde hij een belangrijke rol in het verzet als lid van het Driemanschap in Dantumadeel. Na de oorlogsjaren werd hij eerst waarnemend burgemeester van Kollumerland c.a. en later, tot aan zijn pensionering in 1958 burgemeester van Het Bildt. Meester Klok, zoals hij in de Dokkumer Wâlden ook na zijn benoeming tot burgemeester van het Bildt bekend bleef, overleed in 1984 in Beetsterzwaag op 91-jarige leeftijd. Behalve een standbeeld is er in Damwoude ook een straat naar hem genoemd, de Meester Klokweg. In Sint Annaparochie is een Burgemeester Klokstraat.


Akkerwoude

Toen Jakob Klok in 1923 op eigen verzoek naar de grotere school van Akkerwoude werd overgeplaatst was hij daar zeer welkom. Na enkele maanden was hij al voorzitter van de tamelijk bloeiende afdeling van de afdeling Dokkumer Wâlden van de Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende Dranken (NV). Tot 1947 vervulde hij voor deze afdeling verschillende bestuursfuncties, o.a. die van secretaris, maar het vaakst die van voorzitter. Hij sloot zich ook aan bij de afdeling Akkerwoude van de SDAP. In elk geval vanaf 1927, maar misschien al eerder, ging hij hierin ook een belangrijke rol spelen, eerst als secretaris, later ook als voorzitter. Daarnaast was hij betrokken bij tal van andere verenigingen en instellingen.

Door zijn activiteiten, zijn betrokkenheid en zijn hulpvaardigheid voor mensen die het moeilijk hadden, en dat waren er in die jaren nogal wat, werd hij in de hele regio van de Dokkumer Wâlden een bekende en markante figuur die groot vertrouwen genoot. Zijn scheiding in 1929 en het nieuwe huwelijk met Aukje Anna Blumers het jaar daarop, veranderde daaraan niet veel, al veroorzaakten deze gebeurtenissen in het Akkerwoude van die tijd wel het nodige rumoer. Klok bemoeide zich met allerlei maatschappelijk onrecht waar hij dat maar zag. Hij maakte ook deel uit van de Landarbeidersbond en de Besturenbond Dantumadeel. Hij werd in velerlei opzicht een tegenstrever van de toenmalige burgemeester Ties Nauta. Bekend is o.a. het verhaal van de korting op de steunuitkering die Nauta wilde doorvoeren bij mensen die een kip, een geit, een schaap of een koe hadden. Vooral door toedoen van Klok moest de maatregel teruggedraaid worden. Er waren ook tal van andere aanvaringen tussen de aartsconservatieve Nauta en de socialist Klok.

Veel mensen deden in die jaren een beroep op meester Klok en waar hij kon, probeerde hij hen op zijn rustige en integere manier bij te staan. Daarnaast had hij energie genoeg om zich ook in te zetten voor de ‘kleinere’ dingen in het dorpsleven. Hij richtte een gymnastiekvereniging op, ijverde voor een eigen drankvrij gebouw voor de NV, de SDAP en de NVV, was als administrateur en ‘oom Jaap’ medewerker aan een blad voor het openbaar onderwijs, was in een blaadje van een winkeliersvereniging ‘tante Jo’, zat in de Vereniging voor Ziekenhuisverpleging.



Oorlog
Kloks verzet tegen de Duitse bezetter begon voor hem zelf bijna ongemerkt.  Hij gaf in zijn school in Akkerwoude gelegenheid voor bijeenkomsten van de SDAP, zolang deze vergaderingen waren toegestaan. Later vonden ook illegale bijeenkomsten plaats op de zolder van de winkel van Kloks schoonvader Sipke Blumers aan de Molenweg in Murmerwoude. (nu: Chinees Indisch restaurant Jin Guang). Toen een kennis kwam vragen om adressen voor onderduikers was dat een duidelijker stap in de richting van verzet, gevolgd door het daadwerkelijk onderbrengen van mensen, op vaak wat meer afgelegen boerderijen. Ook begon hij toen met het ophalen van geld voor de vrouwen van onderduikers die onverzorgd achterbleven.

Inmiddels was hij ook begonnen met het ‘ritselen’ met bonkaarten in verband met de distributie, of beter: de rantsoenering van voedingsmiddelen en andere artikelen, zoals kleding. Ook was hij al snel betrokken bij het vervalsen van identiteitsbewijzen. Hij werkte voornamelijk in z’n eentje. Eind 1942, begin 1943 nam het verzet een hardere en meer gestructureerde vorm aan. Samen met timmerman-aannemer Klaas Wijbenga uit de Valom en gemeenteambtenaar Douwe de Vries vormde Klok een driemanschap dat leiding gaf aan de illegale activiteiten in Dantumadeel. In elk dorp was een hoofdcontactpersoon die op zijn beurt weer over verschillende contactpersonen beschikte. Binnen het driemanschap was Klok belast met de afdeling onderduikers en alles wat daarbij hoorde.
Vanaf dat moment was Klok, in de illegaliteit bekend als 'Jansma', bijna onafgebroken in de weer. Door hemzelf of via hem werden tientallen veelal joodse onderduikers ondergebracht op veilige adressen. Zelf ‘logeerde’ hij in verband met de veiligheid in deze tijd op meer dan vijfentwintig verschillende adressen. Klok gold voor velen als uiterst betrouwbaar en moedgevend in deze donkere tijden. ‘Zijn rustige uitstraling, zijn kalme stem en zijn overtuigende spreektrant boezemden ontzag in. Bang was hij evenmin, want bij diverse razzia’s stapte hij  doodgemoedereerd tussen de rijen Duitse militairen en diens Nederlandse handlangers door.’ (Friesch Dagblad 29 oktober 1997; zie: Pers). Zo werd het volkomen geaccepteerd (en gewaardeerd!) dat de als niet-kerkelijk en niet-gelovig bekendstaande Klok op een zondagmorgen de preken van de dominees Engelsma en Wijnia in de Hervormde en Gereformeerde Kerk onderbrak om te waarschuwen voor een razzia van landwachters en dreigende arrestatie van jonge mannen voor de Arbeitseinsatz.

Het vertrouwen dat hij genoot, heeft hem in de oorlogstijd waarschijnlijk meermalen voor arrestatie behoed. Zijn buren hielden een oog in het zeil en waarschuwden soms voor dreigend gevaar. Veel N.S.B’ers moeten ook van zijn activiteiten geweten hebben, maar òf  ze deinsden er voor terug hem te verraden, òf ze wachtten op een beter moment om een grotere slag te slaan. Het kwam voor dat kinderen van N.S.B.’ers die bij hem in de klas hadden gezeten, of nog zaten, hem kwamen waarschuwen: ‘Ze (landwachters, N.S.B’ers) zaten te praten bij ons thuis in de kamer, er komt een razzia en ze hebben het heel vaak over u gehad.’ Ook toen Klok in januari 1945 definitief ‘verdween’,  bleek via een van de kinderen van een  NSB’er dat ze heel goed wisten waar meester Klok zat.
Op 14 april 1945 werd Dantumadeel bevrijd. Klok heeft vanaf het balkon van het gemeentehuis al zijn invloed aangewend om te voorkomen dat de feestvreugde te vroeg losbarstte omdat nog niet alle gevaar geweken was. Ook kon hij door zijn beheerste optreden  voorkomen dat men zich in zijn blijdschap en in blinde woede tegenover de landverraders overgaf aan excessen. Op 25 april werd hij benoemd tot waarnemend burgemeester van Kollumerland c.a. en in 1947 volgde de benoeming tot burgemeester van de gemeente het Bildt.


Boek
In november 2006 is het boek 'Die rooie schoolmeester van Akkerwoude' verschenen. In het boek beschrijft zoon Geert Klok op boeiende wijze het leven van zijn vader, vanaf zijn geboorte in 1893 tot aan zijn vertrek uit Akkerwoude in 1947, tegen de achtergrond van een roerige tijd van armoede, socialisme, geheelonthouding, Eerste Wereldoorlog, ‘vergissing van Troelstra’, crisis en Tweede Wereldoorlog.